Vóór sessie één
Welkom. Dit werk vraagt veel van ons. Hier kunnen we er even iets van neerleggen en samen oefenen.
Kom zoals je bent, en neem wat helpt.
Recipes for Wellbeing
Tien sessies voor pleitbezorgers
Voor volwassenen die door hun werk voor verandering steeds in gespannen, verdeelde ruimtes terechtkomen, om samen te oefenen: onszelf begrijpen, verbinding maken over verschillen heen en standvastig blijven onder druk, zodat we in het werk kunnen blijven zonder onszelf uit te putten.
Als dit zwaar wordt, ga dan naar Zorg.
Begin hier
Als jij de sessies begeleidt
Lees hieronder hoe de sessies werken, en daarna de sessie vóór de eerste. Bij elke sessie staan de les en de kaarten waarop ze gebouwd is, en de plannen kun je gratis downloaden en aanpassen voor je groep.
Als je meedoet
Lees het welkom hierboven voordat je begint. Tussen de sessies door is het logboek van jou, om te gebruiken voor en na een moeilijk gesprek.
Het traject heeft tien sessies van ongeveer 75 minuten. De acht in het midden zijn elk gebouwd op één les van deze site en herwerkt voor volwassenen.
Elke sessie opent met een oefening van vijf minuten en een korte inleiding, en geeft daarna de meeste tijd aan het gesprek en de hoofdactiviteit.
In de week daarna doet ieder van ons één klein experiment in de eigen pleitbezorging.
Daarna spreken we een of twee groepsgenoten om samen te begrijpen wat er gebeurde.
Je kunt elke adem- of lichaamsoefening overslaan, zonder een reden te geven.
- De sessie75 minuten samen
- Een experimentEén kleine poging in je eigen werk
- De intervisiekringTwee of drie mensen die er samen wijs uit proberen te worden
- Het logboekEen privénotitie, ervoor en erna
Eén sessie, 75 minuten
- De kaart. Een oefening van vijf minuten om aan te komen.
- Een korte inleiding. Het idee achter de sessie.
- Gesprek. Vragen in tweetallen of kleine groepen.
- De activiteit. Het hart van de sessie, aan de hand van een verzonnen casus of een licht onderwerp.
- Privéreflectie. Op papier, of in het logboek hieronder.
- Afsluiten. Eén woord of één zin van iedereen.
- Vijf minuten speling. Omdat sessies uitlopen, en dat is prima.
De lessen voor de klas achter de sessies
Wat dit is, en waar de inleidingen vandaan komen
Voor een zwakke verbinding
Bewaar de 10 sessiepagina's, hun plannen als platte tekst en deze pagina op dit apparaat, zodat ze ook zonder verbinding openen. Alleen de pagina's worden bewaard. Niets wat je schrijft komt erin, en je kunt ze hier weer verwijderen.
Vóór sessie één
Afspraken, zorgroutes en een privé beginpunt.
Voordat we beginnen
Onze afspraken
Als we over ons eigen werk praten, moeten we afspreken hoe we omgaan met wat er gezegd wordt. Deze afspraken, en de zorgroutes erachter, gaan vóór elke oefening.
Online
Deel de startafspraken op het scherm en nodig uit tot aanpassingen, hardop of in de chat, tot iedereen ermee kan leven. Maak afspraken over camera's en ondertiteling, noem de zorgroutes en geef dan tien stille minuten, camera's naar keuze, waarin ieder voor zich de privéreflectie “Waar ik nu sta” invult.
In een ruimte
Zet de afspraken op een flip-over, pas ze samen aan en bewaar het vel voor elke sessie.
Startafspraken
- Wat hier gezegd wordt, blijft hier, met twee grenzen. Als iemand mogelijk risico loopt op ernstige schade, of als een wet of een beroepsplicht betekent dat iets gemeld moet worden, zegt de begeleider dat, en vertelt die het waar mogelijk eerst aan de betrokkene. Wat hier geleerd wordt, mag mee naar buiten.
- Niemand maakt opnames, screenshots of transcripties van een sessie. Zet alsjeblieft elke tool uit die aantekeningen maakt.
- Spreek over je eigen ervaring, en laat namen en herkenbare details van ieder ander weg.
- Passen mag altijd, zonder dat je een reden hoeft te geven.
- Camera's zijn niet verplicht, en de ondertiteling blijft aan voor wie dat wil.
- Stap weg wanneer je dat nodig hebt, en kom terug wanneer je er klaar voor bent.
- Wees het oneens met ideeën, en blijf vriendelijk voor mensen.
Zorgroutes
Vóór deze sessie noemt de organisator van de groep, als die er is, de zorgroutes: bij wie je terechtkunt als iemand het moeilijk heeft, binnen en buiten de groep, en hoe je de lokale noodhulp bereikt. Schrijf ze hier in en houd ze op het scherm. Als je groep geen gastorganisatie heeft, spreek dan nu twee dingen af: één persoon in de groep, niet de begeleider, bij wie mensen terechtkunnen; en één hulpdienst buiten de groep in het eigen land van ieder persoon. Een overzicht van crisislijnen per land staat op findahelpline.com. Bedreigingen of intimidatie die met dit werk te maken hebben, vallen buiten wat deze sessies kunnen dragen. Bepaal samen wie je zou vertrouwen om te helpen, en dat is voor sommige groepen niet de politie. Niemand kan beloven dat er in een groep niemand zit die dingen zou doorvertellen. Zeg alleen wat je zonder bezwaar herhaald zou zien.
Waar de antwoorden blijven. De reflectie “Waar ik nu sta” blijft op ieders eigen apparaat en wordt nooit verzameld. Als je groep ook een evaluatie doet, staat die daar los van, met een eigen toestemming, en zegt de organisator van de groep wie die antwoorden beheert. Open de reflectie.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Groepen leren meer als mensen zich veilig voelen om iets te zeggen en om fouten te maken waar anderen bij zijn. Afspraken die je aan het begin samen maakt, zijn één manier om dat op te bouwen.Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350 to 383. doi:10.2307/2666999
- Een traumasensitieve aanpak zet veiligheid, keuze, vertrouwen en gedeelde beslissingen voorop. Het betekent ook dat niemand onder druk wordt gezet om moeilijke verhalen te vertellen, iets wat deze sessies vermijden.Substance Abuse and Mental Health Services Administration (2014). SAMHSA's Concept of Trauma and Guidance for a Trauma-Informed Approach. HHS Publication No. (SMA) 14-4884. Rockville, MD: SAMHSA. Pagina van de uitgever
- Delen is altijd een keuze en altijd klein. Iedereen mag passen, en stil zijn is ook meedoen.
- Openingsoefening · 4 minHier aankomen (tekst voor volwassenen)
- Afsluitende oefeningEén woord voor onderweg (tekst voor volwassenen)
Jezelf begrijpen
We leren kennen wat ons werk drijft en waar onze reacties onder druk vandaan komen.
Sessie 1
Waar het werk voor is
Lange campagnes en trage overwinningen kunnen vervagen waar onze inzet eigenlijk voor is. Als we naar onze redenen kijken, zien we welke we zelf kozen en welke we onderweg hebben opgepikt.
Online
In breakouts van drie opent ieder het gedeelde ladder-sjabloon, schrijft één taak op de onderste sport en vraagt drie keer: “Waarvoor eigenlijk?” Markeer welke sporten gekozen voelen en welke zijn opgepikt uit opleiding, familie of werkcultuur. Terug in de hoofdruimte typt ieder alleen één bovenste sport in de chat, en de groep ziet waar ladders elkaar raken.
In een ruimte
Teken de ladder op papier en werk in groepjes van drie. Ieder deelt hardop één bovenste sport, en jullie zien waar verschillende ladders elkaar raken.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Met doel bedoelen we hier waar onze inzet voor is, in onze eigen woorden. Het is een richting die we steeds opnieuw kiezen, en die kan veranderen.
- Onderzoek naar welzijn bij volwassenen telt een gevoel van doel als één onderdeel van goed in je vel zitten, naast goede relaties en enige zeggenschap over ons eigen leven.Ryff, C. D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069 to 1081. doi:10.1037/0022-3514.57.6.1069
- De zelfdeterminatietheorie onderscheidt doelen die we hebben omdat we ze waardevol vinden, van doelen die we hebben vanwege druk of goedkeuring. Met de eerste soort houden mensen het meestal langer vol, en voelen ze zich beter.Ryan, R. M., and Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68 to 78. doi:10.1037/0003-066X.55.1.68
- Opmerken dat je een reden onderweg hebt opgepikt, is nuttige informatie. Niemand hoeft die vandaag op te geven.
- Openingsoefening · 4 minWaarvoor eigenlijk (tekst voor volwassenen)
- Volledige les voor de klasWaarvoor eigenlijk?
- Interactieve oefeningIn het raamwerk
Sessie 2
Met zorg terugkijken
Na een moeilijke vergadering is het makkelijk om die dagenlang opnieuw af te spelen, of meteen door te rennen naar het volgende. Met zorg terugkijken laat ons leren van een moment zonder er schuld van te maken.
Online
Open het gedeelde sjabloon met drie vakken (Moment, Vraag, Inzicht). Oefen in tweetallen in een breakout op de verzonnen casus hieronder, en werk daarna voor jezelf, camera's naar keuze, aan een eigen moment. Niemand deelt het eigen moment. Stel vragen die naar begrip zoeken, en laat het inzicht informatie zijn, een volgende stap of een vraag om hulp. Kies een klein moment, ongeveer een 3 op 10 qua moeilijkheid. Bewaar grotere momenten voor een supervisor, een hulpverlener of iemand die je vertrouwt.
In een ruimte
Vouw een blad in drie vakken en oefen in tweetallen op de verzonnen casus, daarna voor jezelf op een eigen moment. Kies een klein moment, ongeveer een 3 op 10 qua moeilijkheid. Bewaar grotere momenten voor een supervisor, een hulpverlener of iemand die je vertrouwt.
De verzonnen casus. Kies er een die nu niet in je groep speelt. Als een ervan te dichtbij komt, wissel hem dan om of verzin een lichtere.
- Een voorstel van jou wordt in een teamoverleg weggewuifd.
- Op een buurtbijeenkomst die jij organiseerde, komen vier mensen af.
- Een fonds wijst een aanvraag af waar je weken aan hebt gewerkt.
- Een afdelingshoofd hoort je idee aan en begint over iets anders.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Teruggaan naar een moeilijk moment kan twee kanten op. Reflectie vraagt wat er gebeurde en wat we ervan kunnen leren; piekeren draait rond in dezelfde pijnlijke vragen.Trapnell, P. D., and Campbell, J. D. (1999). Private self-consciousness and the five-factor model of personality: Distinguishing rumination from reflection. Journal of Personality and Social Psychology, 76(2), 284 to 304. doi:10.1037/0022-3514.76.2.284
- Een overzicht van dit onderzoek liet zien dat concrete, specifieke vragen over een gebeurtenis meestal helpen, terwijl abstracte vragen zoals “waarom overkomt mij dit altijd?” de onrust meestal in stand houden.Watkins, E. R. (2008). Constructive and unconstructive repetitive thought. Psychological Bulletin, 134(2), 163 to 206. doi:10.1037/0033-2909.134.2.163
- De drie vakken geven het terugkijken een vorm en een einde, zodat we van een moment kunnen leren en het daarna kunnen neerleggen.
- Openingsoefening · 4 minEerste pogingen (tekst voor volwassenen)
- Volledige les voor de klasMet zorg terugkijken
- Interactieve oefeningIn het raamwerk
Sessie 3
Het eerste verhaal
Onder druk kan een eerste verhaal zoals “niemand luistert” of “alles komt op mij neer” voelen als de hele waarheid. Zoeken naar wat óók waar is, houdt het verlies in beeld en kan een andere weg vooruit laten zien.
Online
Neem in breakouts van drie de verzonnen tegenslag hieronder en schrijf het eerste, smalle verhaal in een gedeeld document. Voeg twee andere verhalen toe die de feiten ook ondersteunen, en streep daarna elk verhaal door dat het verlies kleiner maakt of de persoon de schuld geeft. Kies het verhaal dat een realistische volgende stap opent, en dat kan ook rust zijn of nog even niets doen.
In een ruimte
In kleine groepen op papier: het eerste verhaal, twee andere die de feiten ondersteunen, streep elk verhaal door dat het verlies kleiner maakt, kies het verhaal met een realistische volgende stap.
De verzonnen casus. Kies er een die nu niet in je groep speelt. Als een ervan te dichtbij komt, wissel hem dan om of verzin een lichtere.
- Een motie die jullie groep steunde, wordt weggestemd.
- Een petitie waar je maanden aan werkte, wordt door de gemeenteraad genegeerd.
- Een partnerorganisatie stapt een week voor de lancering uit een gezamenlijke campagne.
- Een vakbondsstemming waar je aan meewerkte, haalt de nodige opkomst niet.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Herwaarderen betekent anders kijken naar een situatie, waardoor die ook anders kan voelen. In het model van emotieregulatie van Gross werkt het vroeg, voordat een reactie helemaal gevormd is.Gross, J. J. (1998). The emerging field of emotion regulation: An integrative review. Review of General Psychology, 2(3), 271 to 299. doi:10.1037/1089-2680.2.3.271
- In onderzoek naar alledaagse gewoonten melden mensen die vaker herwaarderen meer positieve gevoelens en hechtere relaties dan mensen die hun gevoelens vooral inhouden.Gross, J. J., and John, O. P. (2003). Individual differences in two emotion regulation processes: Implications for affect, relationships, and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 85(2), 348 to 362. doi:10.1037/0022-3514.85.2.348
- Een herkadering die een echt verlies ontkent, doet schade, dus in de activiteit worden die doorgestreept en blijft het verlies in beeld.
- Openingsoefening · 4 minZitten als een berg (tekst voor volwassenen)
- Afsluitende oefeningHet klaar-lijstje (tekst voor volwassenen)
- Volledige les voor de klasWat is er ook nog waar?
- Interactieve oefeningIn het raamwerk
Verbinding maken
We oefenen goed luisteren en nieuwsgierig blijven, vooral bij mensen die er anders naar kijken.
Sessie 4
Iemand laten uitpraten
In een gespannen ruimte luisteren we vaak terwijl we ons antwoord al voorbereiden. Teruggeven wat we hoorden, laat mensen zien dat ze begrepen zijn, ook als we het oneens zijn.
Online
In breakouts van twee praat de een 90 seconden over een licht moment op het werk, terwijl de ander luistert zonder advies te geven of bij te sturen. De luisteraar geeft één zin terug die begint met “Wat ik hoorde was...” en de spreker mag die verbeteren. Neem in een tweede ronde een milde kwestie waar jullie anders over denken en geef de andere kijk terug zonder in discussie te gaan. Camera's mogen uit blijven; geef terug met je stem of in de chat van de breakout.
In een ruimte
Hetzelfde in tweetallen, tegenover elkaar of naast elkaar, wat het prettigst is.
De verzonnen casus. Kies er een die nu niet in je groep speelt. Als een ervan te dichtbij komt, wissel hem dan om of verzin een lichtere.
- Hoe lang vergaderingen mogen duren.
- Of e-mail na 19.00 uur eerlijk is.
- Of je online afspreekt of in het echt.
De korte inleiding: notities en bronnen
- In experimenten hielden sprekers naar wie goed geluisterd werd, met aandacht en zonder oordeel, hun eigen standpunten vast met minder verdediging en meer nuance.Itzchakov, G., Kluger, A. N., and Castro, D. R. (2017). I am aware of my inconsistencies but can tolerate them: The effect of high quality listening on speakers' attitude ambivalence. Personality and Social Psychology Bulletin, 43(1), 105 to 120. doi:10.1177/0146167216675339
- In één Amerikaans veldexperiment veranderden getrainde campagnevoerders, die luisterden zonder te oordelen en persoonlijke verhalen uitwisselden, de opvattingen over één omstreden kwestie, en die verandering was drie maanden later nog te zien. Het was één studie met als doel te overtuigen, dus we gebruiken haar als reden om luisteren te proberen, en beloven niets meer.Broockman, D., and Kalla, J. (2016). Durably reducing transphobia: A field experiment on door-to-door canvassing. Science, 352(6282), 220 to 224. doi:10.1126/science.aad9713
- Teruggeven wat we hoorden is een kleine, controleerbare handeling: de spreker kan ons vertellen of we het goed begrepen hebben.
- Openingsoefening · 3 minNegentig seconden niets (tekst voor volwassenen)
- Volledige les voor de klasWat het betekent om gehoord te worden
- Interactieve oefeningIn het raamwerk
Sessie 5
Onder het eerste antwoord
In gepolariseerde debatten beslissen we vaak al waarom mensen tegen ons zijn voordat we het ze vragen. Echte vragen laten meer zien van hoe zij het zien en waar een echt gesprek zou kunnen beginnen.
Online
Neem het verzonnen conflict hieronder. Ieder schrijft voor zichzelf een eerste verklaring op voor het standpunt waar die het mee oneens is, en schrijft daarna drie minuten lang alleen vragen. Sorteer op een gedeeld whiteboard oppervlaktevragen en wortelvragen over oorzaken, macht en aannames. Bekijk in breakouts van drie één wortelvraag vanuit twee posities, die van jou en die van hen.
In een ruimte
Hetzelfde met plakbriefjes op een muur, met groepjes van drie die ervoor staan.
De verzonnen casus. Kies er een die nu niet in je groep speelt. Als een ervan te dichtbij komt, wissel hem dan om of verzin een lichtere.
- Een stadje is verdeeld over het afsluiten van een weg bij een school.
- Een stad is verdeeld over het verplaatsen van een markt om ruimte te maken voor woningen.
- Een dorp is verdeeld over de verkoop van gemeenschappelijke grond.
- Een ziekenhuis is verdeeld over het veranderen van zijn dienstroosters.
De korte inleiding: notities en bronnen
- We verklaren het gedrag van anderen vaak uit hun karakter en ons eigen gedrag uit onze omstandigheden. Ross noemde dit de fundamentele attributiefout.Ross, L. (1977). The intuitive psychologist and his shortcomings: Distortions in the attribution process. Advances in Experimental Social Psychology, 10, 173 to 220. doi:10.1016/S0065-2601(08)60357-3
- In gespreksexperimenten werden mensen die meer doorvroegen aardiger gevonden door degenen met wie ze praatten.Huang, K., Yeomans, M., Brooks, A. W., Minson, J., and Gino, F. (2017). It doesn't hurt to ask: Question-asking increases liking. Journal of Personality and Social Psychology, 113(3), 430 to 452. doi:10.1037/pspi0000097
- Als we onze eerste verklaring opschrijven en die dan opzijleggen, merken we makkelijker wanneer een vraag eigenlijk een bewering is.
- Openingsoefening · 4 minEen vraag zonder antwoord (tekst voor volwassenen)
- Afsluitende oefeningGoede roddels (tekst voor volwassenen)
- Volledige les voor de klasKijken onder het eerste antwoord
- Interactieve oefeningIn het raamwerk
Sessie 6
Ruimte voor elke stem
Gespannen vergaderingen bevoordelen meestal de snelste en luidste mensen. Kleine zetten van wie het gesprek leidt, zoals een open vraag of een korte stilte, kunnen ruimte maken voor alle anderen.
Online
Neem in breakouts van vier of vijf een besluit met echte afwegingen, aan de hand van de verzonnen casus hieronder. Ieder heeft een spreekbudget van drie beurten en houdt dat zelf bij. Een gespreksleider stelt open vragen, laat korte stiltes vallen en kijkt wiens kijk ontbreekt. Praat terug in de hoofdruimte over macht, spreektijd en wie de eer kreeg voor welke ideeën. Praat over het patroon, en laat iedere persoon in de ruimte erbuiten.
In een ruimte
Groepjes van vier of vijf aan een tafel, met elk drie fiches om aan spreken te besteden. Praat over het patroon, en laat iedere persoon in de ruimte erbuiten.
De verzonnen casus. Kies er een die nu niet in je groep speelt. Als een ervan te dichtbij komt, wissel hem dan om of verzin een lichtere.
- Hoe een kleine buurtgroep een bescheiden subsidie besteedt.
- Welke van drie campagnes een coalitie dit jaar voorrang geeft.
- Hoe een kliniekteam een rooster verdeelt waar niemand blij mee is.
- Of een jongerenclub haar budget besteedt aan uitstapjes of aan personeel.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Woolley en collega's ontdekten dat groepen waarin mensen in het gesprek gelijkere beurten namen, het meestal beter deden bij allerlei korte labtaken dan groepen waarin een paar stemmen overheersten.Woolley, A. W., Chabris, C. F., Pentland, A., Hashmi, N., and Malone, T. W. (2010). Evidence for a collective intelligence factor in the performance of human groups. Science, 330(6004), 686 to 688. doi:10.1126/science.1193147
- Edmondson ontdekte dat teams waarvan de leden zich veilig voelden om iets te zeggen en kleine risico's met elkaar te nemen, meer leerden van hun fouten.Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350 to 383. doi:10.2307/2666999
- Zetten van een gespreksleider, zoals een pauze voor een besluit of vragen wie nog niet gesproken heeft, zijn kleine manieren om spreektijd te delen. Wie de macht heeft in de ruimte, bepaalt nog steeds mee wie er spreekt.
- Openingsoefening · 4 minDrie stille wensen (tekst voor volwassenen)
- Afsluitende oefeningGeven en ontvangen (tekst voor volwassenen)
- Volledige les voor de klasRuimte maken voor elke stem
- Interactieve oefeningIn het raamwerk
Reguleren onder stress
We leren onze vroege stresssignalen kennen en hoe we geaard blijven als een ruimte gespannen wordt.
Sessie 7
Blijven bij een moeilijk moment
Een vijandige vraag of een afwijzend antwoord kan een sterke neiging oproepen om terug te slaan of dicht te klappen. Onthouden dat gevoelens veranderen, geeft ons ruimte om onze volgende stap te kiezen, en om steun te vragen, zonder het erger te maken.
Online
Neem in breakouts van drie het verzonnen moeilijke moment hieronder en schets in een gedeeld document hoe het gevoel in het komende uur zou kunnen veranderen. Voeg op het moeilijkste punt één ding toe om alleen te doen, één persoon om je tot te wenden en één manier om even weg te stappen. Markeer elke reactie die het erger zou kunnen maken, zoals een snel antwoord online, en werk die om zonder de impuls te veroordelen.
In een ruimte
In kleine groepen op een groot vel: het uur als een lijn, het hoogtepunt gemarkeerd, drie manieren om erdoorheen te komen.
De verzonnen casus. Kies er een die nu niet in je groep speelt. Als een ervan te dichtbij komt, wissel hem dan om of verzin een lichtere.
- Een vijandige vraag na een lezing.
- Een afwijzend antwoord van een beslisser, met je hele team in de cc.
- Beledigingen in de reacties onder een bericht over je werk.
- Een collega zegt waar anderen bij zijn dat je werk naïef is.
Sla “Beledigingen in de reacties” over als iemand in de groep online te maken heeft gehad met scheldpartijen, intimidatie of bedreigingen.
De korte inleiding: notities en bronnen
- In dialectische gedragstherapie betekent stresstolerantie dat je door een pijnlijk moment heen komt zonder het erger te maken, vooral als de oorzaak niet meteen op te lossen is. Deze sessies lenen een idee uit die therapie. Ze leren de therapie niet aan.Linehan, M. M. (2015). DBT Skills Training Manual (2nd edition). New York: Guilford Press. Pagina van de uitgever
- Gevoelens veranderen in de loop van de tijd. In een dagboekstudie gingen sommige emoties binnen minuten of uren over, terwijl andere, zoals verdriet, langer duurden, vooral als mensen de gebeurtenis bleven herkauwen.Verduyn, P., and Lavrijsen, S. (2015). Which emotions last longest and why: The role of event importance and rumination. Motivation and Emotion, 39(1), 119 to 127. doi:10.1007/s11031-014-9445-y
- Deze sessie gaat over het komende uur doorkomen. Als een gevoel niet verschuift, of steeds terugkomt, is dat een reden om meer steun te zoeken, en niemand hoort dat alleen te dragen.
Als deze sessie veel losmaakt, staat Zorg onderaan de pagina.
- Openingsoefening · 4 minBevriend raken met het wiebelen (tekst voor volwassenen)
- Afsluitende oefeningEén woord voor onderweg (tekst voor volwassenen)
- Volledige les voor de klasBlijven bij een gewoon moeilijk moment
- Interactieve oefeningIn het raamwerk
Sessie 8
Een stevigere volgende stap
In een verhit gesprek kan de volgende reactie onmiddellijk voelen. Een korte pauze en steun die we vooraf hebben geregeld, geven ons meer invloed op wat er daarna gebeurt.
Online
Loop STOPP samen door aan de hand van het verzonnen verhitte gesprek hieronder, met de stappen op het scherm. Bouw daarna samen een menu op een whiteboard in drie kolommen: wat we alleen kunnen doen, wie kan helpen en wat er in de omgeving zou kunnen veranderen. Laat het bord openstaan, zodat de groep er tussen de sessies iets aan kan toevoegen.
In een ruimte
Hetzelfde op een flip-over, aan het eind gefotografeerd zodat de groep het menu houdt.
De verzonnen casus. Kies er een die nu niet in je groep speelt. Als een ervan te dichtbij komt, wissel hem dan om of verzin een lichtere.
- Een verhitte woordenwisseling op een openbare inspraakavond.
- Een gespannen gesprek met een leidinggevende over een project dat jij leidt.
- Een ruzie in een groepsapp die overslaat naar een vergadering.
- Een schreeuwende woordenwisseling bij een kraam of aan de deur.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Vooraf beslissen wat we doen als een bepaald moment komt (“als dit gebeurt, dan doe ik...”), maakt het waarschijnlijker dat het plan ook echt gebeurt.Gollwitzer, P. M. (1999). Implementation intentions: Strong effects of simple plans. American Psychologist, 54(7), 493 to 503. doi:10.1037/0003-066X.54.7.493
- Burn-outonderzoek beschrijft uitputting als een reactie op werkomstandigheden, zoals werkdruk, gebrek aan zeggenschap en oneerlijkheid, en ook op persoonlijke factoren. Daarom heeft het menu een kolom voor wat de omgeving zou kunnen veranderen.Maslach, C., and Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103 to 111. doi:10.1002/wps.20311
- STOPP is een korte pauzeroutine uit zelfhulpmateriaal op basis van cognitieve gedragstherapie. Het is een manier om ruimte te maken voordat je antwoordt, en het past niet bij elk moment.
Als deze sessie veel losmaakt, staat Zorg onderaan de pagina.
- Openingsoefening · 5 minHelemaal stoppen (tekst voor volwassenen)
- Afsluitende oefeningEén stil dankjewel (tekst voor volwassenen)
- Volledige les voor de klasEen stevigere volgende stap vinden
- Interactieve oefeningIn het raamwerk
Na sessie acht
Een privé toen-en-nu, en wat de groep voortzet.
Na sessie acht
Samen terugkijken
Verandering is makkelijker te zien als we bewust terugkijken. Deze sessie geeft ieder een privé toen-en-nu, en de groep de kans om te benoemen wat ze voortzet.
Online
Geef vijftien stille minuten, camera's naar keuze, waarin ieder de privéreflectie opnieuw invult en het eigen toen-en-nu leest. Deel in breakouts van drie één ding dat je blijft oefenen, als je dat wilt. Verzamel weer samen suggesties voor de volgende groep in een gedeeld document, zonder naam.
In een ruimte
Hetzelfde, met een vel aan de muur voor suggesties zonder naam.
Waar de antwoorden blijven. Je toen-en-nu blijft op je eigen apparaat en niemand anders ziet het. Als je groep een evaluatie doet, staat die daar los van, met een eigen toestemming, en gaan de antwoorden naar waar de organisator van de groep dat heeft aangegeven. Open de reflectie.
De oogst
Twee manieren waarop een groep samen kan verzamelen wat ze geleerd heeft. De organisator van de groep, of wie de evaluatie plant, kiest er een van, of geen van beide.
- Rimpeleffecten in kaart brengen ongeveer 30 min
Teken samen een kaart die vanuit de sessies naar buiten uitwaaiert: wat ieder heeft geprobeerd, wat er veranderde in het eigen werk, en wat er daarna voor andere mensen veranderde. Iedereen mag iets aan de kaart toevoegen, en niemand hoeft het.
Chazdon, S., Emery, M., Hansen, D., Higgins, L., and Sero, R. (Eds.) (2017). A field guide to ripple effects mapping. University of Minnesota Libraries Publishing. Pagina van de uitgever - Verhalen over de belangrijkste verandering ongeveer 30 min
In groepjes van drie vertelt wie dat wil over de ene verandering uit deze weken die voor diegene het meest betekent, en waarom. Wie dat wil, mag een verhaal aanbieden om te bewaren, met eigen toestemming. Geen enkel verhaal wordt boven een ander geplaatst.
Davies, R., and Dart, J. (2005). The 'Most Significant Change' (MSC) technique: a guide to its use. Pagina van de uitgever
Toen en nu. Vóór de oogst leest ieder in z'n eentje het eigen toen-en-nu uit “Waar ik nu sta”. Het blijft van hen, en niemand vraagt wat erin staat. Open je toen-en-nu.
Alles wat in de oogst gezegd wordt, wordt uit vrije keuze gezegd. Laat namen en details van ieder ander weg.
De eigen evaluatie van je groep. Als je groep na deze sessies een eigen evaluatie doet, deelt de organisator de link ernaartoe. Die staat buiten deze site, met een eigen toestemming, en niets van hier komt erin terecht.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Kolb beschreef leren van ervaring als een cyclus van doen, reflecteren, betekenis geven en opnieuw proberen. De wekelijkse kringloop van deze sessies volgt die vorm.Kolb, D. A. (1984). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. ISBN 9780132952613
- Burn-out wordt vaak gemeld bij mensen die werken voor sociale verandering, en hangt samen met de cultuur van de groepen waarin ze werken en ook met het werk zelf. Voor elkaar zorgen hoort bij het werk.Chen, C. W., and Gorski, P. C. (2015). Burnout in social justice and human rights activists: Symptoms, causes and implications. Journal of Human Rights Practice, 7(3), 366 to 390. doi:10.1093/jhuman/huv011
- Een privé toen-en-nu is een verslag voor jou alleen. Het meet niets over de sessies, en het zegt niets over wie het goed of slecht deed.
- Openingsoefening · 5 minTerugblik op de periode (tekst voor volwassenen)
- Afsluitende oefeningHet meenemen naar wat komt (tekst voor volwassenen)
Keuzemodules
Vijf extra sessies die een groep kan toevoegen waar dat nodig is. Elke sessie houdt dezelfde vorm van 75 minuten en put uit oefeningen van het Wholebeing-raamwerk. Voeg er een, twee of geen toe. Bied de rouwmodule pas aan als de groep minstens vier keer bij elkaar is geweest.
Keuze, na sessie 3
Verhalen die vertrouwen opbouwen
Veel van dit werk vraagt mensen om ons te vertrouwen voordat we dat verdiend hebben, en om elkaar te vertrouwen aan weerszijden van een tafel. Een verhaal vertellen van voordat we wisten hoe het zou aflopen, laat anderen ons ontmoeten zoals we toen waren, onzeker en nog steeds aan het proberen.
Deze module past na sessie 3, Het eerste verhaal, en houdt dezelfde 75 minuten: een kaart om aan te komen, een korte inleiding, de activiteit, privéreflectie en een afsluiting.
Online
Ieder neemt acht stille minuten met de oefening “Voordat je het einde kende” uit het raamwerk en schrijft een paar regels over een moment in het eigen werk waarop nog niet duidelijk was hoe het zou aflopen. In breakouts van drie leest wie dat wil de eigen regels voor, zonder de les eraan te verbinden. Luisteraars geven één ding terug dat hun opviel aan de persoon, zonder advies. Terug in de hoofdruimte praat de groep over hoe het was om gehoord te worden vóór het goede einde.
In een ruimte
Schrijf op papier en ga daarna in groepjes van drie zitten. Voorlezen is een keuze, en passen is altijd goed. Luisteraars geven één ding terug dat hun opviel, zonder advies.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Een verhaal dat vanuit het midden verteld wordt, voordat we het einde kenden, nodigt mensen uit. Het laat zien waar we om gaven en wat we op het spel zetten.
- Onderzoek naar teams liet zien dat waar mensen het veilig vinden om kleine risico's met elkaar te nemen, ze meer vragen stellen en meer van elkaar leren.Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. Administrative Science Quarterly, 44(2), 350 to 383. doi:10.2307/2666999
- Terugkijken op een ervaring en er woorden aan geven is een van de manieren waarop volwassenen leren van wat ze hebben meegemaakt.Kolb, D. A. (1984). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. ISBN 9780132952613
Om te bespreken
- Wie heeft je in je werk vertrouwd voordat je dat verdiend had?
- Wat maakt het voor jou makkelijker om een verhaal te vertellen dat nog niet af is?
Wat je klaarlegt
- Een link naar de oefening in het raamwerk, of papier en pennen
- Een timer voor de breakouts
Keuze, na sessie 6
In de ruimte blijven als we het oneens zijn
Coalities brengen mensen samen die dezelfde verandering willen om verschillende redenen, en sommige meningsverschillen blijven terugkomen. Stap voor stap naar de spanning toe bewegen helpt ons zien wat ons nog bij elkaar houdt.
Deze module past na sessie 6, Ruimte voor elke stem, en houdt dezelfde 75 minuten: een kaart om aan te komen, een korte inleiding, de activiteit, privéreflectie en een afsluiting.
Online
Gebruik een verzonnen meningsverschil in een campagnegroep, zoals twee leden die hetzelfde kleine budget aan verschillende acties willen besteden. In breakouts van drie spreekt er voor elke kant één persoon, en de derde luistert en geeft terug waar elke kant om geeft. Wissel één keer van rol. Terug in de hoofdruimte benoemt de groep wat beide kanten delen. Daarna mag ieder voor zich “Stap naar de spanning toe” of “Spanning houdt de vlecht bijeen” proberen, met een meningsverschil uit het eigen leven dat privé blijft.
In een ruimte
Werk in groepjes van drie met dezelfde verzonnen casus, op papier. Houd elk echt meningsverschil in de ruimte buiten de activiteit, en alleen voor de privéoefening daarna.
De verzonnen casus. Kies er een die nu niet in je groep speelt. Als een ervan te dichtbij komt, wissel hem dan om of verzin een lichtere.
- Een campagnegroep die verdeeld is over hoe een kleine subsidie besteed moet worden.
- Twee zorgmedewerkers die het oneens zijn over de vraag of ze met de pers moeten praten.
- Een netwerk waar nieuwere leden het gevoel hebben dat de oprichters alles beslissen.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Een meningsverschil dat steeds terugkomt, draagt meestal iets waar beide kanten om geven. Dat benoemen kan belangrijker zijn dan het vandaag oplossen.
- We verklaren het gedrag van anderen vaak uit hun karakter en ons eigen gedrag uit onze situatie, waardoor de andere kant er slechter uitziet dan ze is.Ross, L. (1977). The intuitive psychologist and his shortcomings: Distortions in the attribution process. Advances in Experimental Social Psychology, 10, 173 to 220. doi:10.1016/S0065-2601(08)60357-3
- In experimenten gingen sprekers naar wie goed geluisterd werd, genuanceerder naar hun eigen standpunten kijken, en voelden ze zich meer op hun gemak met hun eigen gemengde gevoelens.Itzchakov, G., Kluger, A. N., and Castro, D. R. (2017). I am aware of my inconsistencies but can tolerate them: The effect of high quality listening on speakers' attitude ambivalence. Personality and Social Psychology Bulletin, 43(1), 105 to 120. doi:10.1177/0146167216675339
Om te bespreken
- Wat helpt je om in een gesprek te blijven dat moeilijk wordt?
- Waar in dit werk heeft een meningsverschil het werk sterker gemaakt?
Wat je klaarlegt
- De verzonnen casussen, gedeeld of afgedrukt
- Een timer voor het wisselen
Keuze, na sessie 2
Het werk volhouden
Uitputting wordt in dit werk vaak genoemd en zit vaak ingebakken in hoe het werk georganiseerd is. Een eenvoudig nee zeggen, en anderen een deel van de last laten dragen, horen bij hoe een beweging standhoudt.
Deze module past na sessie 2, Met zorg terugkijken, en houdt dezelfde 75 minuten: een kaart om aan te komen, een korte inleiding, de activiteit, privéreflectie en een afsluiting.
Online
Ieder tekent snel een kaart van wat er deze maand op de eigen schouders ligt, zonder dat iemand anders die ziet. Neem daarna tien stille minuten met “Het nee overhandigen” of “Geef er iets van uit handen”. In breakouts van drie deelt ieder, als die dat wil, één zin over een deel van de last dat neergelegd of gedeeld zou kunnen worden. Terug in de hoofdruimte praat de groep over wat het in de eigen manier van werken moeilijk maakt om nee te zeggen.
In een ruimte
Teken de kaart op papier en houd hem voor jezelf. Deel één zin in je groepje van drie als je dat wilt, of pas.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Rust en grenzen horen bij het werk zelf. Een beweging die draait op een paar mensen die alles geven, raakt die mensen kwijt.
- Activisten beschrijven burn-out die voortkomt uit de cultuur van hun eigen groepen en ook uit de wereld daarbuiten, waaronder het idee dat zorgen betekent dat je nooit stopt.Chen, C. W., and Gorski, P. C. (2015). Burnout in social justice and human rights activists: Symptoms, causes and implications. Journal of Human Rights Practice, 7(3), 366 to 390. doi:10.1093/jhuman/huv011
- Burn-outonderzoek wijst eerder op een slechte aansluiting tussen mensen en hun werk, zoals te veel te doen en te weinig zeggenschap, dan op persoonlijke zwakte.Maslach, C., and Leiter, M. P. (2016). Understanding the burnout experience: Recent research and its implications for psychiatry. World Psychiatry, 15(2), 103 to 111. doi:10.1002/wps.20311
Om te bespreken
- Wat zou er veranderen als je groep rust zag als onderdeel van het plan?
- Aan wie zou je iets kunnen overdragen, en wat houdt je tegen?
Wat je klaarlegt
- Papier en pennen voor een privékaart
- Een link naar de oefeningen in het raamwerk
Keuze, na sessie 7 Alleen privé
Rouw om de toekomst die we verwachtten
Mensen die werken voor verandering dragen vaak rouw om een toekomst waarop ze hoopten en waarop ze niet meer kunnen rekenen. Deze sessie geeft die rouw een stille plek. Alles wat persoonlijk is, blijft er privé.
Voordat je deze sessie aanbiedt
Deze sessie is niet verplicht, en geen enkel onderdeel ervan is dat. Bied haar alleen aan aan een groep die in sessie 0 haar afspraken heeft gemaakt en minstens vier keer bij elkaar is geweest.
Vertel mensen minstens een week van tevoren, in de uitnodiging: wat de sessie is, dat ze niet verplicht is, en dat niemand hoeft te zeggen waarom die niet komt. Houd niet bij wie er komt. Ze is niet bedoeld voor iemand die de afgelopen maanden een dierbare heeft verloren, die oorlog, ontheemding of een acute dreiging doormaakt, of die in crisis is. Ze is geen vervanging voor therapie of rouwbegeleiding.
Bied deze sessie niet aan als leidinggevenden of anderen met macht over de rest in de ruimte zijn. Leid haar niet als je zelf rouwt om iets recents. Leid haar samen met een tweede begeleider.
Er wordt niets persoonlijks hardop gedeeld, niet in breakouts en niet in de chat. Ieder werkt alleen, en niemand wordt gevraagd wat diegene heeft geschreven.
Noem aan het begin de zorgroutes van de groep. Blijf na de sessie tien minuten. Luister, bedank iedereen die naar je toe komt, en wijs hen op hun zorgroutes. Probeer niet zelf hulpverlening te geven.
Iedereen kan op elk moment weggaan zonder te zeggen waarom. Als je je zorgen maakt om iemand, volg dan de zorgroutes van je groep. Als iemand in direct gevaar is, neem dan contact op met de lokale hulpdiensten.
Deze module past na sessie 7, Blijven bij een moeilijk moment, en houdt dezelfde 75 minuten: een kaart om aan te komen, een korte inleiding, de activiteit, privéreflectie en een afsluiting.
Online
Na de notities over zorg neemt ieder vijftien stille minuten voor zichzelf, met de camera uit als die dat wil, met de oefening “Het leven dat je verwachtte” uit het raamwerk, of met papier en pen. Het is privé schrijven: er wordt niets voorgelezen en niets verzameld. Daarna biedt de begeleider een kort moment van samen stil zijn aan, en ieder mag één neutraal woord in de chat typen over hoe die vertrekt, zoals moe of rustig, of passen. Blijf online in het gesprek met je microfoon uit en let op privéberichten. Zeg tegen mensen dat ze je op elk moment een bericht kunnen sturen.
In een ruimte
Geef ieder papier, ruimte en tijd alleen. Er wordt niets voorgelezen of ingeleverd, en mensen mogen hun tekst mee naar huis nemen of verscheuren. Sluit af met een minuut stilte en één neutraal woord per persoon, of een pas. Zorg voor tissues, zeg dat mensen even weg mogen gaan en terugkomen, en zorg voor een tweede begeleider die mee naar buiten kan gaan met wie even weg moet.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Rouw om een toekomst die we verwachtten is een echt verlies, ook als er nog niets gebeurd is wat anderen kunnen zien.
- In een dagboekstudie naar alledaagse gebeurtenissen bleef verdriet langer hangen dan de meeste gevoelens, en nog langer als de gebeurtenis veel betekende. Rouw die terugkomt is geen teken dat je het verkeerd doet.Verduyn, P., and Lavrijsen, S. (2015). Which emotions last longest and why: The role of event importance and rumination. Motivation and Emotion, 39(1), 119 to 127. doi:10.1007/s11031-014-9445-y
- Onderzoekers hebben een naam gegeven aan ecologische rouw: rouw om verliezen van plekken, soorten en manieren van leven, ook verliezen die nog verwacht worden.Cunsolo, A., and Ellis, N. R. (2018). Ecological grief as a mental health response to climate change-related loss. Nature Climate Change, 8(4), 275 to 281. doi:10.1038/s41558-018-0092-2
- Een traumasensitieve aanpak zet veiligheid en keuze voorop, en daarom is alles in deze sessie vrijwillig en privé.Substance Abuse and Mental Health Services Administration (2014). SAMHSA's Concept of Trauma and Guidance for a Trauma-Informed Approach. HHS Publication No. (SMA) 14-4884. Rockville, MD: SAMHSA. Pagina van de uitgever
Wat je klaarlegt
- Papier en pennen, of een link naar de oefening in het raamwerk
- De zorgroutes van je groep, klaar om te noemen
- Tien vrije minuten na de sessie
Keuze, na sessie 8
Invloed in de systemen waarin we werken
Verandering gebeurt ook in de ruimtes waar we al zitten: wie de eer krijgt, wie gehoord wordt en hoe een probleem wordt geformuleerd. Kleine zetten daar tellen op tot een ander systeem.
Deze module past na sessie 8, Een stevigere volgende stap, en houdt dezelfde 75 minuten: een kaart om aan te komen, een korte inleiding, de activiteit, privéreflectie en een afsluiting.
Online
Gebruik een verzonnen teamoverleg waarin het idee van een jongere collega wordt genegeerd en later herhaald door iemand die hoger in rang is. Plan in breakouts van drie twee kleine zetten: de collega de eer geven als die er niet bij is, en het probleem zo anders formuleren dat meer mensen ermee aan de slag kunnen. Terug in de hoofdruimte deelt elke breakout één zet. Daarna mag ieder voor zich “Erkenning als ze er niet zijn”, “Dezelfde feiten, een nieuwe houding” of “Waar zwijgen goedkoper is” proberen.
In een ruimte
Werk in groepjes van drie met hetzelfde verzonnen overleg, op papier, en deel één zet met de hele ruimte.
De verzonnen casus. Kies er een die nu niet in je groep speelt. Als een ervan te dichtbij komt, wissel hem dan om of verzin een lichtere.
- Een teamoverleg in een kliniek waar het idee van een verpleegkundige wordt genegeerd.
- Een planningsgesprek voor een campagne waarin elke keer dezelfde drie mensen als eerste spreken.
- Een personeelsvergadering op een school waar de bezorgdheid van een onderwijsassistent pas gehoord wordt als een leidinggevende die herhaalt.
De korte inleiding: notities en bronnen
- Systemen bestaan uit alledaagse gewoonten, zoals wie als eerste spreekt en wiens naam aan een idee hangt. Gewoonten kunnen veranderd worden door de mensen die erin zitten.
- Groepen waarin mensen in het gesprek gelijkere beurten namen, deden het beter bij allerlei korte labtaken.Woolley, A. W., Chabris, C. F., Pentland, A., Hashmi, N., and Malone, T. W. (2010). Evidence for a collective intelligence factor in the performance of human groups. Science, 330(6004), 686 to 688. doi:10.1126/science.1193147
- In een veldexperiment veranderden gesprekken van ongeveer tien minuten waarin campagnevoerders luisterden en verhalen uitwisselden, maandenlang de opvattingen over een omstreden kwestie.Broockman, D., and Kalla, J. (2016). Durably reducing transphobia: A field experiment on door-to-door canvassing. Science, 352(6282), 220 to 224. doi:10.1126/science.aad9713
Om te bespreken
- Wiens werk blijft in jouw omgeving onbenoemd?
- Welke kleine gewoonte in je groep zou je het liefst veranderen?
Wat je klaarlegt
- De verzonnen casussen, gedeeld of afgedrukt
- Een link naar de oefeningen in het raamwerk
Vertel ons hoe een sessie ging
Je e-mail opent met de naam van de sessie die je kiest in het onderwerp, en er wordt niets verstuurd tot jij op verzenden drukt. Een mens leest deze berichten.
Of schrijf naar info@recipesforwellbeing.org
Leg een versie vast voor je groep
Deze sessies veranderen naarmate we leren van de groepen die ze gebruiken. Als je groep ze precies zo nodig heeft als toen jullie begonnen, voor een evaluatie of een verslag, gebruik dan een gedateerde versie. Een gedateerde versie verandert nooit.
Deel de link naar jouw versie met je groep, dan blijft die hetzelfde zo lang als je hem nodig hebt. De kaarten en lessen voor de klas waarnaar hij linkt, zijn de huidige.
De intervisiekring
Twee of drie mensen, één keer tussen de sessies, ongeveer dertig minuten, online of in het echt.
Rollen
- Gespreksleider
- Houdt de tijd bij en opent met de intervisievraag van de sessie.
- Spreker
- Praat tot vijf minuten over het eigen experiment, zonder onderbroken te worden.
- Luisteraars
- Geven terug wat ze hoorden voordat ze iets vragen, met de regel uit sessie 4: één zin die begint met “Wat ik hoorde was...”
Tijdsindeling
- 2 min Aankomen, en de gespreksleider leest de intervisievraag voor.
- 5 min per persoon Ieder spreekt terwijl de anderen luisteren.
- 3 min per persoon Luisteraars geven terug en stellen daarna één vraag als de spreker dat wil.
- 5 min Benoem samen één thema om mee terug te nemen naar de groep, zonder namen erbij.
Vertrouwelijkheid. Wat in de kring gezegd wordt, blijft in de kring, tenzij iemand mogelijk ernstig gevaar loopt. Dan zegt wie het hoorde dat, en vraagt wie kan helpen. Alleen het anonieme thema gaat naar buiten, en alleen als iedereen ermee instemt.
Zo blijft het veilig
- Je mag op elk moment passen. Niemand hoeft vijf minuten te praten.
- Luisteraars geven geen advies, tenzij erom gevraagd wordt.
- Vorm geen tweetal met iemand die jij aanstuurt of die jou aanstuurt.
- Als iemand van streek raakt, stop dan, vraag wat die persoon nodig heeft, en gebruik de zorgroutes van de groep.
- Kies een experiment dat klein is en waar je veilig over kunt praten.
Een thema meenemen. Aan het begin van de volgende sessie kan elke kring zijn ene thema in één zin inbrengen, zodat de hele groep ervan leert. Niemand wordt gevraagd van wie de ervaring kwam.
Als je groep al met intervisie werkt, gebruik dan je eigen vorm en houd de teruggeefregel en de afspraak over vertrouwelijkheid aan.
Je logboek
Een privéplek om na te denken, voor en na een moeilijk gesprek.
Het blijft op dit apparaat en er wordt nergens iets naartoe gestuurd. Laat namen en details van ieder ander weg, ook van de mensen met wie of voor wie je werkt. Als iemand anders je apparaat zou kunnen zien, vink dan het vakje voor een gedeelde computer aan of schrijf op papier.
Wat je hebt bewaard
voor een notitieboek of aan de muur.
Zorg
Woede, angst en uitputting zijn normaal in dit werk, en rouw om een toekomst waarop we hoopten ook. Deze sessies zijn geen vervanging voor therapie. Als deze gevoelens zwaar op je drukken, hoef je ze niet alleen te dragen: wend je tot iemand die je vertrouwt, zoals een vriend, een collega, een arts of een hulpverlener. Als iemand in direct gevaar is, neem dan contact op met de lokale hulpdiensten.