Kiezen wat je aandacht verdient

Leerdoel Aan het eind van deze les kunnen leerlingen drie vragen gebruiken om te beslissen of online inhoud vertrouwen verdient, gecontroleerd moet worden of kan worden losgelaten.

Tijd: 42 minuten
Hoe de groep werkt: Groepjes van vier of vijf
Je hebt nodig: Verzonnen online berichten op strookjes of op een scherm; papier en pennen
Opent met: Waar het scrollen je achterliet

Voordat je begint

Houd alle voorbeelden verzonnen en vraag leerlingen niet om feeds, zoekopdrachten of berichten te laten zien. Als schadelijke inhoud, uitbuiting of gericht misbruik ter sprake komt, reageer dan privé en volg de procedures voor digitale zorg en veiligheid van je school of organisatie.

Lees de volledige notitie over zorg en veiligheid Het aanpassen voor je klas Een briefje voor thuis bij deze les

Een telefoon naast een notitieboek met de kop ‘My phone’, met pennen en een koptelefoon — Illustratie door RecipesforWellbeing.org, CC BY-NC 4.0

Waarom dit ertoe doet

Online inhoud komt snel binnen en vraagt vaak om een directe reactie. Onderscheidingsvermogen geeft ons een pauze om na te gaan wie iets heeft gemaakt, wat het van ons vraagt en of de informatie betrouwbaar is. We streven naar doordachte betrokkenheid, en we hoeven niet alles te wantrouwen wat we zien.

Vaardigheid in context Onderscheiden wat in de digitale wereld je waarden en welzijn ondersteunt, zodat je er bewuster mee kunt omgaan.

Over de vaardigheid van digitale regie Probeer de interactieve oefening

1

Open met “Waar het scrollen je achterliet”

5 min

Gebruik Waar het scrollen je achterliet als een persoonlijke herinnering. Leerlingen kunnen aan elke recente online ervaring denken en hoeven het platform of de inhoud niet te noemen.

Voorlezen

Denk terug aan een recent moment online, zonder een apparaat te openen of opnieuw te bekijken wat je zag.

Zoek één woord voor jezelf voor hoe de ervaring je achterliet, zoals verbonden, geïnteresseerd, moe, vlak, onrustig of prima.

Laat dat woord informatie zijn, geen oordeel over wat je hierna zou moeten doen.

Breng je aandacht terug naar het lokaal en houd alle details voor jezelf.

Let op Voorspel geen gedeelde stemming en zie een bepaald woord niet als bewijs van gezond of ongezond gebruik. Sommige leerlingen kiezen er misschien voor om geen online ervaring terug te halen.

2

Uitleg door de docent

10 min

Digitaal onderscheidingsvermogen is het vermogen om te beslissen wat ons vertrouwen en onze aandacht verdient. Het is nuttig omdat online inhoud informatie, vermaak, overtuiging en reclame in dezelfde ruimte kan mengen.

Drie vragen kunnen een pauze geven: Wie heeft dit gemaakt en wat willen ze? Welk effect heeft het op mij? Welk bewijs zou me helpen beslissen of het klopt? Gevoelens zijn nuttige informatie over de impact, maar ze bewijzen niet of een bewering waar is.

Vragen voor de groep

Welke technieken laten een post, video of kop dringend voelen?
Hoe kunnen nuttige inhoud en overtuigende inhoud op elkaar lijken?
Waarom kan onderscheiden moeilijker zijn als iemand moe, eenzaam, boos of bang is?

3

Gebruik het filter

18 min

Introduceer drie mogelijke reacties: voorlopig vertrouwen, pauzeren en controleren, of loslaten.
Laat de drie vragen zien over bron en motief, persoonlijke impact en ondersteunend bewijs. Doe ze voor met één verzonnen kop die de aandacht grijpt.
Geef elk groepje zes verzonnen voorbeelden, zoals een breaking-nieuwsbericht zonder bron, een quiz die gegevens verzamelt, een advertentie die zich voordoet als advies, een virale uitdaging, een kettingbericht dat vraagt om doorgestuurd te worden en een duidelijke handleiding van een controleerbare bron.
Vraag groepjes elk voorbeeld in te delen en op te schrijven welk bewijs de beslissing bepaalde. Verschillende indelingen kunnen redelijk zijn als de uitleg klopt.
Elk groepje kiest het lastigste voorbeeld en benoemt wat het nog meer zou moeten weten.
Verzamel patronen en benadruk dat onderscheidingsvermogen ook betekent dat je een beslissing bijstelt als er betere informatie komt.

4

Privéreflectie

6 min

Welke van de drie vragen zou het nuttigst zijn om bij de hand te houden als iets online de volgende keer dringend, overtuigend of moeilijk te plaatsen voelt?

Hoe ze reflecteren Persoonlijk dagboek

5

Afsluiten

3 min

Je hoeft niet alles te vertrouwen of alles af te wijzen. Je kunt pauzeren en je aandacht geven waar het bewijs en je waarden samenkomen.

Zorg en veiligheid

Houd alle voorbeelden verzonnen en vraag leerlingen niet om feeds, zoekopdrachten of berichten te laten zien. Als schadelijke inhoud, uitbuiting of gericht misbruik ter sprake komt, reageer dan privé en volg de procedures voor digitale zorg en veiligheid van je school of organisatie.

Als iets wat een jongere zegt je zorgen baart, volg dan de gebruikelijke zorg- en veiligheidsroute van je school of organisatie. Dit hoef je niet alleen te dragen.

Het aanpassen

13 tot 15 jaar: Gebruik vier herkenbare voorbeelden, houd de vragen zichtbaar en doe de eerste beslissing voor. Neem games, quizzen, kettingberichten en virale uitdagingen op.
16 tot 18 jaar: Neem gesponsorde posts, door AI gemaakte media, snel veranderend nieuws en aanbevelingen van algoritmes op. Bespreek hoe het ontwerp van platforms bepaalt wat er verschijnt om te beoordelen.

In andere situaties

Mentoruur: Gebruik de persoonlijke check-in en pas daarna als groep de drie vragen toe op één verzonnen kop.
Schoolbijeenkomst: Loop vanaf de voorkant twee verzonnen voorbeelden door en laat de groep kiezen tussen vertrouwen, pauzeren of loslaten, zonder dat iemand iets persoonlijks hoeft te delen.
Klein groepje: Deel samen een aantal voorbeelden in en richt je op welke extra informatie elke beslissing zou veranderen.

Koppelingen met het curriculum

Australië, Personal and Social Capability: Social management: decision-makingDoor een AI-review getoetst aan Australian Curriculum Version 9.0, General capabilities: Personal and Social capability, met de elementen en subelementen ervan op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.
Brazilië, BNCC: Digital culture (GC 5) — accessing information critically; Argumentation (GC 7) — relying on facts, data and trustworthy informationNog niet gecontroleerd aan de bron.
Canada, BC Core Competencies: Critical and Reflective Thinking — analyzing and critiquing; Communicating — acquiring and presenting informationNog niet gecontroleerd aan de bron.
Canada, Ontario HPE: Critical and creative thinking — analysing and evaluating information (1.5); Interpersonal skills — analysing messages (1.3) · Gr 7–8: A1.6Nog niet gecontroleerd aan de bron.
Chili, Orientación: Wellbeing and self-care — identifying risk situations, such as viral dares, and strategies to face them (OA 3)Nog niet gecontroleerd aan de bron.
Engeland, PSHE: Living in the wider world: media literacy and digital resilience (KS3 L23, L25, L26, KS4 L27)Door een AI-review getoetst aan het Programme of Study for PSHE education van de PSHE Association, Key stages 1 to 5, in de formulering van 2020 (gelezen in een kopie op de site van een school, 2023/24) op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.
Engeland, RSHE: Wellbeing online: a discerning consumer of information, misinformation and disinformation (statement 5); Online safety and awareness: content created with AI, and deepfakes (statements 3, 7)Door een AI-review getoetst aan de richtlijn Relationships education, relationships and sex education (RSE) and health education van het DfE, die geldt vanaf 1 september 2026, op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.
Finland, transversale competenties: L4 Multiliteracy — analytical and critical media literacy; L5 ICT competence — source criticismNog niet gecontroleerd aan de bron.
Ghana, Core competencies: Digital Literacy — acquiring information and using digital media responsibly; Core value — truth and integrityNog niet gecontroleerd aan de bron.
Hongkong, Values Education: Media and information literacy education — verifying online and AI-generated information before sharing (S4–S6); Integrity (誠信)Nog niet gecontroleerd aan de bron.
India, NEP: Scientific temper and evidence-based thinking; Digital literacy; Ethical and moral reasoning (NEP 4.23)Door een AI-review getoetst aan de National Education Policy 2020, de definitieve Engelse tekst (juli 2020, de kopie op de site van het PIB) op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.
Indonesië, Profil Pelajar (afstudeerprofiel): Critical reasoning (penalaran kritis) — sorting valid information, evidence-based decisions (SMA)Nog niet gecontroleerd aan de bron.
Ierland, Junior Cycle Wellbeing: Aware — thinking through my decisions; Responsible — knowing where my safety is at risk and making right choicesNog niet gecontroleerd aan de bron.
Japan, Courses of Study: Moral education — information morals (情報モラル); A — valuing truth (真理の探究) and judging for oneself (自主，自律)Nog niet gecontroleerd aan de bron.
Kenia, competentiegericht curriculum: Digital Literacy — searching, evaluating and using information from digital platforms; Critical Thinking and Problem SolvingNog niet gecontroleerd aan de bron.
Mexico, Nueva Escuela Mexicana: Axis: Critical thinking — examining who made a message, why, and on what evidenceNog niet gecontroleerd aan de bron.
Nieuw-Zeeland, Health and PE: KAL mental health — the effects of media messages; Personal health and physical development — safety managementNog niet gecontroleerd aan de bron.
Schotland, Health and wellbeing: Relationships, sexual health and parenthood: popular culture, the media and peer pressure can influence how I feel about myself and my actions (HWB 3-46b)Door een AI-review getoetst aan Curriculum for Excellence, Health and wellbeing: experiences and outcomes van Education Scotland op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.
Singapore, CCE: SEC: responsible decision-making; CCE Curriculum Content Area: Cyber Wellness; Making Choices: discernment in risky situationsDoor een AI-review getoetst aan de 2021 Character and Citizenship Education (CCE) Syllabus, Secondary van het MOE op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.
Zuid-Afrika, Life Orientation: Democracy and human rights — role of the media: critical analysis of media and campaigns (Gr 12)Nog niet gecontroleerd aan de bron.
Verenigde Staten, CASEL: responsible decision-making; self-awareness; social awarenessDoor een AI-review getoetst aan het CASEL Framework (2020), zoals gepubliceerd op casel.org op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.
Europese Unie, LifeComp: L2 Critical thinking — reliable sources, analysing media messages (L2.1–L2.2); P2 Flexibility — revising views on new evidence (P2.1)Nog niet gecontroleerd aan de bron.
Midden-Oosten en Noord-Afrika, UNICEF-levensvaardigheden: Critical thinking — assessing social media messages, evidence and motives; Decision-making — trust, check or let goNog niet gecontroleerd aan de bron.
IB, ATL: Research: media literacy skillsDoor een AI-review getoetst aan MYP: From principles into practice van het IB, Approaches to learning (voor gebruik vanaf september 2014/januari 2015, een kopie op de site van een school) op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.
OECD Learning Compass: Core foundations: cognitive foundations (digital literacy and data literacy); Skills: cognitive and meta-cognitive skills (critical thinking)Door een AI-review getoetst aan de conceptnotities Skills for 2030 en Core Foundations for 2030 (2019) van de OECD Learning Compass 2030 op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.
UNESCO SEL: Critical Inquiry (sorting trustworthy from unreliable content)Door een AI-review getoetst aan de pagina van MGIEP die de vier competenties noemt, met hun definities uit samenvattingen van Rethinking Learning (MGIEP, 2020), dat niet geopend kon worden op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.
WHO-levensvaardigheden: Critical thinking — analysing information and recognising the influence of the media; Decision making — trust, check or let goNog niet gecontroleerd aan de bron.
Inner Development Goals: Thinking: Critical ThinkingDoor een AI-review getoetst aan de 25 vaardigheden in 5 dimensies van de Inner Development Guide (idg.guide, 2025) op 10 oktober 2026, nog niet door een menselijke adviseur.